Buổi tối ấy, tôi nhận được tin nhắn giọng run run từ vị khách tên Hoa – người đã nhận căn hộ căn hộ được bàn giao cách đây 2 tháng. Kèm theo là tấm ảnh chụp khu bếp cùng lời nhắn 'Sao tủ lạnh nhà chị không mở được hết cửa?'. Tôi soi lại bản vẽ, chỗ đó tôi để cách tường 5 phân, chuẩn chỉ theo tiêu chuẩn kỹ thuật, vậy mà tôi không nhớ ra chuyện chị Hoa có chiều cao 1m58, phải kiễng chân mới với tới cánh tủ. Từ hôm đó trở đi, tôi đổi cách làm việc của mình: đặt mình vào vị trí của người cao 1m55, chứ không phải góc nhìn của một kỹ sư cao 1m75. Cũng từ đó, tôi nhận thấy rõ rằng thiết kế thi công nội thất chung cư không đơn thuần là việc vẽ cho đẹp.
Bản vẽ hoàn hảo nhưng cuộc sống thì không theo bản vẽ
Chị Hoa nằm trong số khá đông khách hàng mà tôi gặp phải những tình huống dở khóc dở cười. Nhớ có lần, một gia đình ở tầng 25 phàn nàn vòi sen bị tay nắm cửa WC che mất, mỗi lần tắm phải nghiêng người mới đóng được cửa. Tôi mở bản vẽ ra xem, chỗ vòi sen và tay nắm cách nhau 12 phân, thoải mái cho người cao trên 1m6, thế nhưng lúc cửa mở thì thân người phải đứng lệch ít nhất 10 phân mới với tới vòi. Còn một căn khác, đèn led bếp quá chói cứ đến bữa sáng bởi tôi chọn nhiệt độ màu 6500K hợp lý với việc nấu ăn, nhưng tôi bỏ qua việc cái đèn đó chiếu trực diện xuống bàn cho bữa ăn sáng trở nên khô cứng. Theo số liệu gần đây, nam Việt cao 1m62, nữ cao 1m53, nhưng các bản vẽ tiêu chuẩn tôi từng học vẫn lấy chiều cao mặt bếp 85 phân đồng thời coi tầm với là 1m8. Hệ quả là, khách hàng cao 1m55 phải rướn người khi lấy đồ trên kệ bếp trên tạo thêm áp lực lên eo mà tôi không hề hình dung ra lúc vẽ.
Căn hộ trống trông rộng nhưng khi dọn đồ vào thì chật như nêm
Năm ngoái, tôi có một khách hàng ở căn hộ 70m2 tọa lạc ở phía Tây thành phố. Khi bàn giao, căn hộ trong ảnh render rất thoáng, khách và người nhà đều hài lòng. Sang ngày gia đình 4 người chuyển đồ vào, mọi thứ bỗng khác hẳn – giường đôi, tủ quần áo, kệ sách, xe đạp của con chất đầy từng góc. Đường di chuyển từ phòng khách ra loggia còn chưa tới 60 phân, chỉ đủ cho một người lách qua không thể quay đầu lại. Tôi ngồi tính nhẩm: một người trưởng thành ở chung cư cần trung bình 2,5 đến 3m3 diện tích lưu trữ tính cả quần áo, giày, dụng cụ nấu ăn và đồ lặt vặt. Chính căn hộ 70m2 này, nếu cộng toàn bộ diện tích tủ tôi làm, chỉ đạt khoảng 6m3, tức là thiếu gần 40% nhu cầu so với số đồ họ mang theo. Sau lần đó, tôi chủ động hỏi khách về toàn bộ đồ đạc trước khi triển khai thiết kế. Nhiều khách hơi bất ngờ vì tôi hỏi tỉ mỉ chuyện đồ đạc, nhưng sau khi dọn vào là họ hiểu ngay lý do tôi hỏi cặn kẽ như thế.
Màu sắc trên màn hình máy tính và màu sắc dưới ánh nắng chung cư là hai thế giới khác nhau
Tôi từng làm một căn hộ màu ghi xám phối be ở một căn hộ hướng Tây. Trong bản render, gam màu đó toát lên vẻ thanh lịch, kiểu như trên tạp chí nội thất. thi công nội thất chung cư giá rẻ nhưng khi khách dọn vào giữa mùa hè, cả căn hộ như được phủ một lớp vàng mờ, ánh nắng chiều hướng Tây hắt xiên qua cửa kính đẩy màu sắc sang một dải hoàn toàn khác. Tôi bắt buộc nghiên cứu lại về hệ số hoàn màu CRI đồng thời kiểm tra nhiệt độ màu ánh sáng ban ngày. Với khí hậu Việt Nam, ánh nắng buổi sáng thường dịu hơn nhưng nắng cuối chiều lại gắt và ngả cam đỏ – thứ mà màn hình máy tính không thể tái hiện đúng. Màu ghi xám khi gặp nắng chiều trở nên bẹt và mất lớp và biến thành tông đất bẩn. Bởi thế, tôi đặt ra quy tắc riêng cho mình: bắt buộc phải xem hướng ban công, hướng đón nắng của căn hộ, đồng thời sơn thử lên tường tối thiểu 3 ngày trước khi chốt phương án cuối cùng. Thoạt nghe thì thấy thêm bước sau khi khách dọn vào.
Người thợ thi công giỏi hơn tôi nhiều trong việc đoán ý khách hàng
Suốt 12 năm hành nghề, tôi từng xem đội thợ là người thực hiện – cho đến một lần khiến tôi phải thay đổi suy nghĩ. Tôi thiết kế chỗ đặt máy lọc nước trong một căn hộ gần bồn rửa, gọn trong hộc tủ. Một bác thợ làm nghề trên 20 năm nhìn bản vẽ một lúc rồi lắc đầu. Bác tự chuyển máy lọc nước ra gần cửa ra vào chẳng thèm bàn lại với tôi. Tôi gặng hỏi tại sao lại làm vậy, bác thong thả đáp: 'Bà chủ nhà này mỗi sáng pha cà phê sẽ đi ra cửa lấy nước tiện hơn chứ không phải cúi xuống bếp'. Hóa ra bác ấy đúng. Người khách sau khi dọn vào khen rằng mỗi sáng chỉ cần 10 giây là có nước pha cà phê mà không phải cúi người vào bếp. Tôi hiểu ra rằng một nhà thiết kế luôn tối ưu thẩm mỹ còn người thợ lành nghề chỉ bận tâm thói quen sinh hoạt mỗi ngày của người ở. Từ dự án đó, tôi đưa vào quy trình riêng một việc chưa từng có: trước lúc nghiệm thu bàn giao, tôi mời thợ chính và khách hàng ngồi lại diễn tập một buổi sáng quen thuộc trong chính căn hộ vừa hoàn thiện. Mới nghe thì tưởng vô lý nhưng lại rất giá trị – điểm nào gây khó chịu, điểm nào cần chuyển dịch được phát hiện ra trước khi khách dọn đồ vào. Đến giờ, sau hơn 200 căn hộ, tôi chỉ được chứng kiến đúng 3 lần khách hàng dọn vào ở. Thế mà 3 lần ấy lại đủ làm tôi thay đổi cách hành nghề. Nếu bạn đang có ý định thiết kế căn hộ của mình, tôi chỉ gửi bạn một lời khuyên duy nhất: ngồi xuống sàn nhà, nhìn quanh bốn bức tường rồi tự vấn mỗi ngày bạn sẽ di chuyển ra sao. Đừng chỉ tin bản vẽ, vì bản vẽ vốn dĩ không biết nói thật.